Trò chơi Đánh Khẳng

Tên trò chơi: ĐÁNH KHẲNG

* Tên gọi khác:

– Chơi khăng, ốc vít ốc tán, đánh khăng.

– Miền Nam gọi là đánh trỏng.

Thể Loại: Trò chơi dân gian.

Dân tộc/ Khu vực: Việt Nam

Mục đích, ý nghĩa:

– Giúp mọi người rèn luyện và trau dồi thêm những kỹ năng, phẩm chất.

– Mang đến cho mọi người những phút giây thư giãn thoải mái sau giờ học tập và làm việc căng thẳng.

– Giúp rèn luyện thêm về tinh thần đoàn kết.

– Mọi người sẽ được tiếp xúc với những nền văn hóa khác nhau trên đất nước.

Lịch sử:

– Do độ phổ biến của trò chơi nên đa số mọi người thường nghĩ rằng, đánh khăng có nguồn gốc từ vùng đồng bằng miền Bắc. Tuy nhiên theo tài liệu chúng tôi tìm được, trò chơi này được bắt nguồn từ đồng bào dân tộc Thái ở vùng cao. Trò chơi được sinh ra trong quá trình lao động, sản xuất ra của cải vật chất. Tên của trò đánh khăng được những người dân tộc Thái gọi là Kàng Lếu. Còn đối với những người miền trong, đánh khăng còn được gọi là đánh trỏng.

– Hiện nay, trò chơi đánh khăng không còn gói gọn chỉ ở vùng núi cao mà đã lan ra và trở thành một trò chơi phổ biến ở nhiều nơi, đặc biệt là ở vùng nông thôn của Việt Nam.

Số lượng người chơi:

Đây là trò chơi khó nhằn đối với các bé do thực hiện trò chơi bé cần nhiều kỹ năng khó. Vì vậy nên, khi các bé bước vào độ tuổi tiểu học (6 tuổi trở nên) ông bà, bố mẹ sẽ dạy bé cách chơi đúng chuẩn.

Chuẩn bị:

Dụng cụ chơi:

  • Dụng cụ đánh khăng rất đơn giản, bộ khăng chỉ gồm hai thứ là cái và con, có nơi gọi là gà mẹ và gà con.
  • Cái và con là những thanh gỗ hình trụ có kích thước và trọng lượng phù hợp với người chơi. Cái có độ dài vừa phải tùy theo người chơi và thường từ 30 cm đến 40 cm, đường kính khoảng 2 cm đến 3 cm. Con có chiều dài phổ biến trong khoảng từ 1/3 đến 1/2 chiều dài của cái.
  • Dụng cụ đánh khăng thường được làm từ những loại gỗ không quá nhẹ để có thể bay xa nhưng không quá nặng dễ gây nguy hiểm khi chơi. Trẻ em thường kiếm những cành tre đực hay cành cây có đường kính và chiều dài thích hợp và chặt ra làm dụng cụ đánh khăng.

Không gian chơi:

  • Đây là trò chơi tập thể nên sân chơi thường là bãi trống, đường đi…có mặt bằng tương đối phẳng. Sân chơi hình chữ nhật, kích thước linh hoạt và diện tích tùy thuộc số lượng người chơi để có mật độ hợp lý. Một đầu của sân chơi khoét một lỗ nhỏ hình chữ nhật có một cạnh ngắn hơn hướng về phía kia của sân chơi, gọi là lò.
  • Trẻ em tường dùng chính dụng cụ chơi để khoét lò trên nền đất, nếu gặp nền sân chơi cứng thì hay dùng một hoặc hai miếng gạch, đá kê song song và sát nhau làm lò. Chiều rộng của lò hoặc khoảng trống giữa hai miếng gạch, đá…hơi nhỏ hơn con một chút để có thể đặt con nằm ngang lên trên lò. Cách lò một cự ly hợp lý (thường từ 2m đến 3m hoặc quy ước chặt chẽ hơn là 10 lần chiều dài của cái…) kẻ một vạch ngang để làm mốc. Trường hợp sân chơi có không gian quá rộng thì kẻ hai vạch biên dọc từ lò đến cuối sân để giới hạn chiều rộng. Những chỗ chơi có biên dọc sẵn có như đường đi, sân dài vừa phải rất thuận tiện cho đánh khăng.

Mô tả chi tiết (luật chơi, cách chơi):

Kỹ thuật: (Kỹ thuật đánh)

-Khấc: là kỹ thuật một tay cầm cái, tay kia đặt con tiếp xúc với cái sau đó buông tay giữ con ra đồng thời dùng cái hất con lên rồi đánh nhẹ cho con nảy trên không với mục đích càng được nhiều lần càng tốt cho đến khi con bị rơi xuống đất. Mỗi lần cái chạm vào con tính là một lần khấc. Trong kỹ thuật khấc có thể dùng cái đánh vào điểm bất kỳ của con hay yêu cầu cao hơn là chỉ đánh vào đầu mút của nó (nếu đánh theo yêu cầu này thì khi chuẩn bị phải để con theo chiều thẳng đứng, một đầu tiếp xúc với cái).

– Cầy hay còn gọi là dích (ở miền Trung): là kỹ thuật để con nằm ngang trên lò rồi dùng cái đặt xuống dưới con để hất con bay đi. “Dân ta” hay gọi là con ki lô

– Mắm hay phạt: là kỹ thuật cầm cả cái lẫn con bằng một tay sau đó tung con lên rồi dùng cái đánh con bay đi.

– Gà: là kỹ thuật khó nhất của đánh khăng, con được đặt nằm dọc theo lò, một đầu (thường là đầu hướng về phía cuối sân), ghếch lên thành lò; người chơi dùng cái gõ vào đầu ghếch lên sao cho con nảy lên; trong khi con chưa chạm đất, dùng cái đánh con bay đi. Nếu dùng gạch, đá… làm lò thì kê con ghếch một đầu lên miếng gạch để thực hiện kỹ thuật này.

Cách chơi

  • Người chơi khi đến lượt sẽ lần lượt thực hiện các kỹ thuật cầy, mắm cho đến gà để ghi điểm tích lũy.
  • Khi đánh cầy hoặc gà, con đặt tại lò còn ở động tác mắm, người chơi cầm con đứng ở sát vạch ngang làm mốc để đánh. Khi một người tìm cách ghi điểm, đối phương sẽ cố gắng cản phá.
  • Những người cản phá đứng ở phía trên vạch ngang làm mốc theo hướng đánh và bao gồm mọi người chơi còn lại nếu chơi theo thể thức cá nhân vòng tròn tính điểm hoặc toàn đội đối phương nếu chơi đồng đội.
  • Điểm của một cú đánh chỉ có thể được tính khi con thoát khỏi sự cản phá và dừng lại trên mặt đất ở phía trên vạch ngang làm mốc theo hướng đánh.
  • Trường hợp bên cản phá bắt được con khi nó chưa chạm đất thì người đánh không được tính điểm cho lần đánh đó và mất lượt chơi.
  • Trường hợp những người cản phá bắt được con khi con đã chạm đất rồi nảy lên thì người bắt được sẽ thực hiện một cú nhảy ba bước về phía lò, điểm tiếp đất sẽ tính là điểm con dừng lại trên mặt đất (đương nhiên nếu điểm tiếp đất vượt quá vạch ngang làm mốc thì con cũng coi như chưa qua vạch).
  • Sau khi đã thực hiện xong kỹ thuật có thể ghi điểm, người đánh đặt cái nằm ngang trên lò. Tại điểm con dừng lại trên mặt đất, một trong những người cản phá sẽ dùng con ném về phía cái sao cho nó bật ra khỏi lò hoặc con dừng lại càng gần lò càng tốt.
  • Nếu cái không bị ném bật ra khỏi lò hoặc con dừng lại cách lò một khoảng dài hơn chiều dài của cái thì cú đánh mới được tính điểm cho người đánh.
  • Trường hợp một trong những người cản phá bắt được con khi nó chưa chạm đất thì điểm lại được tính cho người bắt được.

Luật chơi:

  • Ai đạt điểm quy định trước là người ấy thắng (bên nào đạt mức trước là thắng).
  • Số điểm mỗi lượt được cộng vào với nhau cho đến khi ai đạt được quy định trước là hết ván.
  • Nếu có 4 người chơi mà không chia làm hai bên thì 1 người đánh khăng, 3 người bắt.Nếu chia làm 2 bên thì 1 người nhóm bên này đánh, 2 người kia bắt.
  • Khi đo đoạn khăng tính điểm phải theo đoạn thẳng và đảm bảo đúng chiều dài từng đoạn.

Cách chơi khác:

Cũng như những trò chơi dân gian khác, đánh khăng có một số biến thể:

Biến thể 1:

Một đội chơi, đội còn lại dàn 1 hàng ra phía trước, sau vạch quy định để đón bắt con khăng.

– Gẩy: Đặt con khăng ngang lỗ, dùng mũi quân cái gẩy đi càng xa vạch càng tốt. Bước này dễ bị đội bạn bắt được nhất, vì lực không mạnh.

– Ngoài: Nắm quân cái giơ lên theo chiều thẳng đứng bằng ba ngón giữa, áp út và út, còn ngón trỏ và cái chĩa ra phía trước, đặt con khăng lên hai ngón này rồi tung lên dùng con cái đánh mạnh vào cho bay càng xa càng tốt.

– Trong: Tương tự như ngoài, lúc này con khăng được đặt trên mu bàn tay, rồi cũng làm động tác tung lên oánh cho bay xa.

– Mắm: Cầm con cái bằng ba ngón tay, ngón trỏ và cái giữ con khăng theo chiều chéo với con cái rồi cũng tung lên oánh thật lực.

Trong 4 động tác trên, khi thực hiện xong đều phải đặt con cái nằm ngang lỗ dưới đất, đội bạn sẽ dùng con khăng ném, nếu trúng người chơi sẽ bị out. Trong trường hợp đội bạn bắt được con khăng ngay trên không, lập tức sẽ ném trả lại, người chơi lúc này phải cố gắng dùng con cái đánh trúng con khăng bật ngược lại, nếu không cũng sẽ bị out.

Nếu qua được 4 bước trên, bạn sẽ tới bước sau:

-Nhị: Cũng vẫn cầm cái bằng ba ngón tay, 2 ngón kia thì nắm một đầu con khăng, đặt theo chiều vuông góc với con cái, rồi cũng tung lên oánh cho bay thật xa. Bay xa cỡ nào thì đội bạn phải cõng mình xa chừng đó.

Trong quá trình đánh, nếu đội bạn bắt được con khăng thì người chơi bị out, để cho đồng đội khác đánh, cứ thế cho hết lượt.

Kiểu thứ hai chỉ có 2 bước là Gẩy, và Kề. Kiểu này 2 đội sẽ thoả thuận một con số cụ thể nào đó như cụ Hút đã trình bày.

– Kề: Để con khăng xuống cái lỗ hướng lên trên một góc khoảng 30 độ, đầu nhô lên khỏi mặt đất một chút, dùng con cái đánh nhẹ vào đầu con khăng cho nẩy lên khỏi mặt đất mắm môi mắm lại phang một phát thật mạnh. Khi con khăng rơi xuống đất, người chơi sẽ dùng con cái đo từ lỗ tới điểm rơi (Thường thì ước lượng thôi, chứ ai mà cặm cụi đo như thế, trừ khi 2 bên không thoả thuận được, ví như em đánh đến khoảng cách ấy, em không đo mà ra giá 50 chẳng hạn, nếu đội bạn đồng ý thì chơi tiếp, còn không thì phải đo cho chính xác). Cứ thế hai bên thay nhau chơi, bên nào đạt đến con số ấy trước thì sẽ thắng.

Biến thể 2:

– “Ốc vít ốc tán” (ngoài bắc gọi là đánh khăng) hình như có phong phú hơn tí !!!.

– Gọi là Ốc vì khi khởi đầu trò chơi, chưa có điểm thì đọc là “ốc” (có nghĩa là zê rô, hay ốc tọt). Ví dụ như người chơi trước khi bắt đầu, thay vì phải hô (báo cho đội bạn chuẩn bị phản ứng) lung tung thì chỉ cần hô: “ốc vít” (zéro, vít nhé) hay “35 tán” (35 điểm, tán nhé).

– Đầu tiên: Cầy (chắc đọc trại của Gẩy)

– Nấc 2: mắm (cầm con tung lên rồi vụt).

– Nấc 3: gà. Chỗ này biến tướng đi nhiều thứ.

– Khi đạt tới số điểm qui định thì ngoài chặt gà còn được chặt chó, lợn, voi bằng cách đặt khăng con như gà nhưng phải luồn tay cầm khăng mẹ qua háng.

– Có 3 kiểu luồn:

+ Từ sau ra trước, hệ số nhân 2, gọi là lợn.

+ Từ trước ra sau, hệ số 3, gọi là chó.

+ Vòng tay qua 2 chân mà chặt thì gọi là voi, quả này nhân 5, lại đo bằng khăng con.

– Khi tới điểm đối phương thua phải cõng thì có 2 cách kiếm số vòng thưởng:

+ Khấc khăng: dùng khăng mẹ khấc khăng con, bao nhiêu chạm thì bấy nhiêu vòng.

+ Chặt gà: (ai can đảm thì chặt lợn, chó, voi). Khăng không qua vạch thì coi như mất thưởng; nếu bị bắt thì còn bị phạt ngược, kiểu bị chặt tứ quí. Nếu đối phương không bắt được thì ném về lồ, bên chặt gà có quyền bảo vệ lồ; số gậy từ khăng con đến lồ sẽ là số vòng phải cõng.

– Kĩ thuật đo khăng cũng là cách chơi ăn gian. Phải ngoáy tay sao cho khăng bước ngắn hơn độ dài của nó thì sẽ được nhiều điểm hơn.

Biến thể 3:

– Các bước chơi gồm có:

– Vít: tức “cầy” hay “gẫy” hay “Tậm Tịt”

– Tán.

– Gà: Giống như các nơi khác cũng gọi là “gà”.

– Lòn trôn: Hai tay cầm cả quân cái lẫn quân con, luồn tay qua háng vứt quân con qua đầu rồi dùng quân cái tán.

– Gác vai: Gác quân cái trên vai, lòn quân con qua háng, vứt qua đầu rồi chụp quân cái và tán.

– Đội đầu: Gác quân cái trên đầu.

– Xỏ mũi: Gác quân cái ngang lỗ mũi (phải ngửa mặt lên trời)

– Hết động tác xỏ mũi mà vẫn còn sống thì quay lại chơi từ đầu băng bước “vít”.

– Riêng phần phạt thì nếu tán 3 lần, đối phương cõng ko nỗi, ko về tới đích được thì phạt bằng “u”, cứ 3 lần tán, đối phương phải vừa chạy vừa “u”, bị đứt hơi chỗ nào là cứ nhè chỗ đó mà tán tiếp (khi cõng cũng vậy).

– Ở mức Cầy, khi người chơi bên bắt mà bắt được coi như là out. Nếu không bắt được thì bên đánh đặt ngang con “mẹ” khăng trên miệng lồ, bên bắt cử người ném tài nhất dùng con “con” khăng ném vào con mẹ. Nếu ném trúng con mẹ văng ra thì bên đánh cũng thua, hoặc nếu ném con con chui trúng lồ cũng thua. Còn nếu không thì tùy vào độ dài của của đoạn ném không trúng cách lồ mà đo con “mẹ” tính điểm. Điểm lên “hạng” thì thỏa thuận lúc đầu, và đến đủ điểm nhưng phải đủ tất cả lượt người đánh qua thì mới được lên. Khi từ “hạng” O Cầy lên hạng O Mắm thì người đánh chơi như các cụ đã tả. Các tính điểm là ném về Lồ, càng gần Lồ càng tốt. Tính điểm là đo khoảng cách “con khăng” tới Lồ. Khi đã lên tới Gà thì cũng như các cụ đã nêu. Khi chơi có thể quy định chơi có tụt lồ hay không khi người bắt ném “con khăng” về Lồ và người đánh dùng “mẹ khăng” vụt “con khăng” bay đi. Nếu bằng ngang Lồ hặc tiến lên phía trước thì được cộng điểm theo cách đo. Còn tụt Lồ thì bị đo và trừ điểm trong số điểm đã có. Như vậy thì mới có cái kỹ thuật đo và xảy ra cãi nhau của các bên chơi. Khi cộng thì đo sao cho ngắn hơn “mẹ khăng”, còn trừ thì sao cho dài hơn “mẹ khăng”. Khi đã lên “hạng” Gà thì cũng phải dạt tới một số điểm thì bắt đầu được cõng.

– Các cách hô khi chơi:

+ O cầy bắt chưa -> bắt

+O Mắm bắt chưa -> bắt

+ O gà bắt chưa -> bắt

+ Hoặc O tí cầy, mắm, gà

– Khi bắt được thì mất lượt chơi cũng như mất cả số điểm và quay về chơi từ cầy.

Chơi ăn gian:

  • Trong các trò chơi trẻ con, ngày ấy đã xuất hiện những lối chơi ăn gian. Thường là dẫn đến kết quả có đứa khóc nhè, hay bỏ chơi. Trò chơi khăng này cũng vậy. Nó ăn gian ở chỗ dùng cái khăng đo khoảng cách. Chỉ cần một thằng lớn tham gia trò chơi, nó đo đểu thì số đo sẽ tăng lên, hoặc giảm đi tùy thuộc vào quyền lợi của nó. Nếu nó muốn nhiều điểm thì cũng dùng cái khăng xoay nhưng giật lại, nên đo được nhiều. Nếu nó muốn ít điểm thì cũng xoay cái khăng, nhưng nhích lên một chút thì số đo ít đi.

Chú ý: (Khi cho bé chơi cần lưu ý)

  • Các bé đặc biệt là các bé trai đang còn nhỏ, không nghe lời người lớn và hay nghịch những dụng cụ chơi. Do vậy, các ba mẹ, thầy cô cần để ý và dặn các bé không được nghịch ngợm trong quá trình chơi trò chơi.
  • Tránh những tiếng ồn lớn ảnh hưởng đến những người xung quanh.
  • Quan sát và dặn các bé không nghịch và ném lung tung để tránh gây thương tích cho người chơi.
  • Nên cho các bé khởi động trước khi chơi để tránh chấn thương.

Video minh họa: https://youtu.be/pNi41iPbuCY

Sưu tầm: Trịnh Thị Quỳnh Trang

Thông tin bổ sung:

Nguồn tham khảo: Internet;

Hashtags: #danhkhang; #danh-khang; #thuvientrochoi

Related Posts

Trò Chơi Hứng Nước

Mục đích, ý nghĩa: Trò chơi giúp người chơi xây dựng đội nhóm thông qua các trò chơi vận động nhằm giúp những người tham gia hiểu…

 Lớp Học Mật Ngữ: CUỘC ĐUA SAO CHỔI

Thêm thông tin Chủ đề BGVN001 Xuất xứ Việt Nam Mã VT BGVN001 Trả góp 0% Không Thương hiệu BGVN Xuất xứ thương hiệu Việt Nam Tuổi…

Tổng Hợp 8 Trò Chơi Tuổi Thơ Của Thế Hệ 8x 9x

TỔNG HỢP 8 TRÒ CHƠI TUỔI THƠ CỦA THẾ HỆ 8X 9X 1. Bắn bi Là trò chơi giải trí an toàn cho trẻ em Rèn luyện…

Trò chơi Kéo Cưa Lừa Xẻ

Tên trò chơi: KÉO CƯA LỪA XẺ Thể Loại: Trò chơi dân gian. Dân tộc/ Khu vực: Việt – Việt Nam Lịch sử: Kéo cưa lừa xẻ…

Trò chơi Chồng Đống Chồng Đe

Tên trò chơi: CHỒNG ĐỐNG CHỒNG ĐE Thể Loại: Trò chơi dân gian. Dân tộc/ Khu vực: Việt – Việt Nam Mục đích, ý nghĩa: – “Chồng…

Trò Chơi Simon Says

Lịch sử: – Không có ghi chép nào cụ thể về nguồn gốc của trò simon says nên mọi người thường coi simon says là một trò…